Plan Łodzi
Historia Łodzi
Ciekawe strony
Pamiątki i książki
o Łodzi
Galeria
Urząd Miasta Łodzi Łódź Turystyczna
 
 
Powrót do kategorii Atrakcje turystyczne
« Poprzedni obiekt· Następny obiekt »
 
 

"Murale" Miejski Szlak Tematyczny

Adres:


Łódź

Opis:

ŁÓDŹ - NAJWIĘKSZA W POLSCE GALERIA GRAFIKI REKLAMOWEJ


Pierwsze murale pojawiły się w latach 60. XX wieku, ale najwięcej reklam powstało w latach 70. i 80. na ścianach szczytowych kamienic odsłoniętych przy okazji tworzenia tras przelotowych, takich jak Trasa PP (ciąg ulic Zachodniej i al. Kościuszki) czy Trasa WZ (al. Piłsudskiego i al. Mickiewicza).
Dzięki tym reklamom szare miasto stało się kolorowe, a sterczące ściany przestały kłuć w oczy. Używając słowa „reklama” opisując murale z czasów PRL dokonujemy pewnego nadużycia znaczeniowego, gdyż... nie miały one funkcji reklamowej znanej obecnie. Z powodu braku wolnego rynku były to raczej
ogromne obwieszczenia, wszak jeśli ktoś miał oszczędzać, to robił to w PKO, a produkty z zagranicy kupowano wyłącznie w Peweksie. Kampanie reklamowe mogły trwać nawet i 20 lat. Oprócz przedsiębiorstw ogólnopolskich, takich jak Baltona, czy wspomniany Pewex oraz PKO, na ścianach reklamowały się łódzkie zakłady przemysłu włókienniczego. W wielu miejscach do dziś zachowały się murale Lido, Eskimo, ZPB im. Armii Ludowej czy zakładów Pierwsza. Projektowanie reklam rozpoczynało się od pomysłu i kartki papieru.
Podstawą był kontur ściany, na której miał powstać mural. Twórcy dobierali wielkość napisów do rozmiarów budynku, dbali o wyważenie głównych motywów oraz dobierali odpowiednią dla danej okolicy kolorystykę. Często dla potrzeb kompozycji wykorzystywano układ kominów, okien, czy skosy dachu. Wykonując reklamę posługiwano się projektem w skali z naniesioną siatką. Sporadycznie w miarę możliwości stosowano rzutnik. Mural, w zależności od tempa prac i wielkości ściany, mógł powstawać zarówno w kilka dni, jak i w kilka tygodni. Najczęściej prace wykonywała grupa dwu-, trzy-osobowa, rzadziej pojedyncze osoby. Dzięki temu, iż twórcy ówczesnych reklam byli absolwentami rozmaitych akademii plastycznych, do dziś na ulicach Łodzi oglądać możemy całą masę naprawdę mocnych projektów graficznych, stanowiących kwintesencję stylu lat 60., 70. i 80. XX wieku. Pamiętajmy, iż wszystko to powstało bez pomocy komputerów, dzięki solidnej pracy kilkunastu łódzkich muralistów. Zapraszamy na spacer szlakiem łódzkich murali.


EWOLUCJA MURALI


Pierwsze reklamy, tworzone w latach 60. i na początku 70., cechowały się znaczną dosłownością. Na ścianie pojawia się reklamowany produkt, tak jak w przypadku zakładów fotochemicznych „Foton”, gdzie na ścianie
pojawiły się rzędy pudełek filmów Fotopan. Częstokroć na jednej reklamie usiłowano przedstawić całą ofertę danego sklepu, co przekładało się na wizualne przeładowanie projektu. Następna generacja murali zagościła na łódzkich ścianach w latach 70., a projekty w tym okresie oderwały się już od dosłowności. Do polecanego produktu odwoływano się na zasadzie symboliki lub skojarzenia, np. barwne pasy tkanin reklamowały sklep odzieżowy „Oteksu”. Takie ujęcie rodziło wiele nowych możliwości dla autorów murali, gdyż zwiększała się ich swoboda twórcza. Trzecia generacja murali czasów Polski Ludowej cechowała się natomiast rozmachem i syntetycznością. W tym okresie stawiano na rozwiązania formalne, geometryczne i pozbawione nawiązań do reklamowanego produktu. Jednym słowem murale były nieskrępowanym popisem kunsztu artystów. Projekty tworzone od połowy lat 70. były uniwersalne i wykorzystywały motyw powielonych figur geometrycznych, czego najlepszym przykładem jest reklama ZPB im. Armii Ludowej.


CIEKAWOSTKI


W Łodzi w czasach PRL-u zrealizowano ok. 200 reklam. Najdłuższy mural ma ok. 270 metrów i reklamował Zakłady Przemysłu Wełnianego „Wiosna Ludów”(ul. Legionów / al. Włókniarzy). Został zrealizowany na trzech płaszczyznach przez Zbigniewa Łopatę (autor projektu).
Najwięcej reklam posiadały przedsiębiorstwa PSS „Społem”, PHU „Otex” i Totalizator Sportowy.
Najbardziej rozpoznawalne murale to motyl Peweksu, marynarz Baltony i Papieros (zachował się jedynie ten pierwszy).
Reklamy realizowane przy Trasie W-Z (al. Mickiewicza i al. Piłsudskiego) miały określony styl – wykorzystywały motyw rombu.
Murali propagandowych było niezwykle mało, do tych celów wykorzystywano głównie demontowane plansze umieszczane na specjalnych stelażach.

 

1. Przedsiębiorstwo Handlu Ubiorami „OTEX”


Hasło reklamowe brzmiało „od stóp do głów ubiera Otex”. Kompozycja reklamy- skośne pasy wzorzystych
tkanin- nawiązuje do sprzedawanego asortymentu, ale nie bezpośrednio, co czyni z tej reklamy znakomity
przykład muralu drugiej generacji.

Mural zaprojektowany przez Jerzego Jankowskiego, a zrealizowany przez Ryszarda Macharowskiego i Romana Szybilskiego.


2. Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „PIERWSZA”


Budynek mieszczący tkalnię i przędzalnię wełny wzniesiony został w latach 90. XIX w., prawdopodobnie
projektu Fryderyka Miksa. Kształt działki- długi i wąski- wymusił połączenie różnych etapów cyklu produkcyjnego (przędzenie, tkanie, wykańczanie) w jednym, bardzo dużym budynku.
Współcześnie w całym dawnym kompleksie przemysłowym Schweikertów mieszczą się obiekty należące
do Politechniki Łódzkiej. Stara fabryka, dziś siedziba aż trzech wydziałów PŁ, ze względu na swój kształt,
jest przez studentów nazywana tramwajem.

 

3. Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „OLIMPIA”


Twórcy reklam inspirowali się różnymi nurtami w sztuce nowoczesnej. W tym przypadku widzimy nawiązanie
do stylistyki lat 60. XX wieku. Rola informacyjna została zredukowana do minimum, dostrzec można jedynie
pełną nazwę Zakładów i ich znak firmowy.

 

4. Dom Towarowy „UNIWERSAL”


„Uniwersal” był przez długie lata najchętniej, obok „Centralu”, odwiedzanym domem handlowym w Łodzi.
Znajdował się przy pl. Niepodległości 4, a w całym mieście znajdowało się kilkanaście jego reklam. Ten
mural cechuje się wyjątkową nowoczesnością kompozycji i świeżością pomysłu.


5. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Armii Ludowej „ALBA”


Znakomity przykład muralu trzeciej generacji: funkcja informacyjna sprowadzona do minimum, a ekspresja
twórcza artysty postawiona na pierwszym miejscu. Reklama została zaprojektowana i zrealizowana w 1986
roku przez Andrzeja Feliksa Szumigaja, czerpiącego natchnienie z nurtu op-artu, stanowi najlepszy przykład
muralu trzeciej generacji.


6. Powszechna Spółdzielnia Spożywców „SPOŁEM” w Łodzi Oddział Gastronomii


Ten długi mural doskonale widać z al. Mickiewicza, a prezentuje on łódzkie restauracje. Monotonię ściany
złamano poprzez stopniowe zmienianie barw i pionowe motywy. Reklamę zaprojektował Jacek Arabski, realizując ją wspólnie z Adamem Kuśnierzem, Adamem Jaeschke i Witoldem Trandà na przełomie lat 70. i 80. XX w.

 

7. Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego „LIDO”


Reklama dzięki znakomitej lokalizacji widoczna była z bardzo daleka – zamykała ulicę Kopernika. Smukła kobieca postać polecała „najmodniejszą odzież damską” z zakładów „LIDO”, a kompozycję
dopełnia powielony znak firmowy Zakładów na różnokolorowym le. Projekt wykonał Jerzy Jankowski, a zrealizowali Ryszard Macharowski i Roman Szybilski w latach 70. XX w.


8. Przedsiębiorstwo Produkcji Galanteryjno-Odzieżowej „PROGAL”

Budynek tzw. Nowej Tkalni wybudowany został w latach 1898-1899, projektu Pawła Rübensahma. Był to ostatni z wielkich gmachów fabrycznych wchodzących w skład imperium przemysłowego Scheiblerów. Budynek posiada najciekawszą elewację od strony ulicy Kilińskiego, utrzymaną w stylu nawiązującym do
renesansu. Najbardziej znanym wydarzeniem w jego historii była wizyta Papieża Jana Pawła II i spotkanie
z łódzkimi włókniarkami w 1987r.


9. Zjednoczenie Przemysłu Dziewiarskiego i Pończoszniczego


Reklama inspirowana nurtem op-artu, z motywem igły dziewiarskiej w centralnym miejscu kompozycji.
Na samej górze zleceniodawca zamieścił jakże nośne hasło „dla całej rodziny wyroby z dzianiny”, u dołu
zaś odnaleźć można dane teleadresowe, w tym zapomniany dziś już telex. Mural zaprojektowany i zrealizowany przez Andrzeja Feliksa Szumigaja ok. 1978 roku.


10. Fabryka Dywanów „DYWILAN”


Na ogromnej ścianie w parku im. H. Sienkiewicza zrealizowano reklamę Dywilanu, elementy jej kompozycji nawiązują do zwojów dywanów. Bliżej ul. Kilińskiego umieszczono dane teleadresowe fabryki. Wcześniej na tej samej płaszczyźnie gościły reklamy Dywilanu.


11. Poczta Główna


Reklama powstała w pierwszej połowie lat 70. XX wieku i informowała, iż Poczta Główna (u zbiegu ul. Kilińskiego i Tuwima) pracowała całą dobę. W kompozycji postawiono na duże liternictwo- liczy się jasny przekaz. Mural zaprojektowany i zrealizowany przez Jacka Arabskiego i Adama Kuśnierza.


12. Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego „PEWEX”


Najbardziej rozpoznawalny łódzki mural dzięki wielkiemu motylowi Peweksu. W sklepach tego przedsiębiorstwa można było kupić towary z Zachodu, takie jak jeansy czy klocki LEGO. Mural powstał w 1987 roku, zaprojektowany został przez Jerzego Bystrego i Pawła Porzyckiego, a przy realizacji współpracował z nimi Zenon Adamkiewicz.


13. Łódzki Park Kultury i Wypoczynku


Szkoła dla dzieci robotników z fabryki Scheiblera, otwarta w 1876 r. Była Mural zachęca do odwiedzenia parku na Zdrowiu, gdzie do dziś są takie atrakcje jak ZOO czy Lunapark. Kompozycja, przywodząca na
myśl słoneczko, miała swój dalszy ciąg na sąsiedniej ścianie, będący lustrzanym odbiciem widocznego
motywu. Reklama zaprojektowana przez Zdzisława Beka, a zrealizowana ok. 1977 przez Zenona Adamkiewicza

 

14. Totalizator Sportowy


Ulicę Zachodnią od wielu lat ożywia tajemnicza piłka futbolówka w dynamicznym ujęciu. Jest to dawna
reklama Totalizatora Sportowego, zaprojektowana przez Jerzego Jankowskiego, a zrealizowana przez
Ryszarda Macharowskiego i Romana Szybilskiego. Główne hasło loterii to „Totalizator Sportowy buduje
obiekty sportowe”. Realizacja reklamy nastąpiła w latach 70. XX w.


15. Powszechna Spółdzielnia Spożywców „SPOŁEM” - Dom Handlowy „CENTRAL”


„Central” to legenda łódzkich domów handlowychw czasach PRL-u jego bogaty asortyment przyciąga
klientów z całego województwa i kraju. W reklamach Społem wykorzystywano bardzo często motyw „tęczy
spółdzielców” – tu w postaci koła. „Central” istnieje do dziś.


16. Warszawskie / Bydgoskie Zakłady Fotochemiczne „FOTON”


Prawdopodobnie najstarszy łódzki mural- reklama. Przedstawiciel pierwszej generacji, kiedy to na ścianie
malowano reklamowany produkt, a kompozycja był bardzo prosta. W tym przypadku widoczne są pudełka
z filmami Fotopan. Co więcej, w tym przypadku kompozycję narzucają linie kominów, w późniejszych projektach już tak mocno architekturą się nie sugerowano. Lata 60. XX w.

Zdjęcia: