Plan Łodzi
Historia Łodzi
Ciekawe strony
Pamiątki i książki
o Łodzi
Galeria
Urząd Miasta Łodzi Łódź Turystyczna
 
 
Powrót do kategorii Atrakcje turystyczne
« Poprzedni obiekt· Następny obiekt »
 
 

"Architektura przemysłowa" Miejski Szlak Tematyczny

Adres:


Łódź

Opis:

Zachęcamy do pobrania broszury o szlaku architektury przemysłowej pod linkiem "Do pobrania" na naszej stronie głównej!


Poniższe opisy wzbogacone zostały o fotokody znajdujące się na tabliczkach informacyjnych. Aby odwiedzić strony mobilne konkretnych obiektów, należy zeskanować fotokod za pomocą swojego urządzenia mobilnego (telefonu, smartfonu, tabletu) i - podążając za podpowiedziami programu-dekodera - zapoznać się z bogactwem treści, jakie przygotowaliśmy w mobilnej wersji przewodnika po łódzkich zabytkach!

UWAGA: Wystąpiły chwilowe problemy z funkcjonowaniem systemu, fotokody umieszczone na tablicach informacyjnych na zabytkach nie są aktywne.

Aby skorzystać z treści mobilnego przewodnika o łódzkich zabytkach należy wejść na stronę http://lodz2.c2.mobilems.pl/ i z listy zabytków wybrać interesujący Państwa obiekt. Strona, opisy zabytków oraz materiały dźwiękowe dostępne są w trzech wersjach językowych (polskiej, angielskiej i niemieckiej).

Jeśli znajdują się Państwo przed konkretnym obiektem z tablicą fotokodową i chcą uzyskać więcej informacji o nim można również wejść na stronę http://2dkod.pl/ i ręcznie wpisać numer fotokodu, który znajduje się na tablicy.

Za utrudnienia przepraszamy.



Pod koniec XIX wieku symbolem Łodzi – miasta czterech kultur, zamieszkanego przez Polaków, Żydów, Niemców i Rosjan, były dymiące, ceglane kominy i potężne fabryczne wieże. Dziś kominy powoli znikają z łódzkiego pejzażu, postindustrialna przestrzeń przyciąga przede wszystkim ludzi sztuki, zakochanych w niebanalnych obrazach i architektów o nieograniczonej wyobraźni, którzy śmiało zmieniają pofabryczne centrum Łodzi. Spacer szlakiem architektury przemysłowej to nie tylko podróż w przeszłość, w czasy „Ziemi obiecanej”, ale także możliwość zaobserwowania dynamicznych przemian miasta. Warto wybrać się na wędrówkę szlakiem Architektury przemysłowej i zobaczyć jak z pofabrycznych, ciężkich murów, żeliwnych konstrukcji wydobywa się piękno Łodzi.

1. Biała Fabryka Ludwika Geyera  
ul. Piotrkowska 282/284

Pierwsza w Łodzi wielowydziałowa fabryka z tkalnią i przędzalnią bawełny, wzniesiona w l. 1835-1838. Przy fabryce umieszczony został specjalny budynek przeznaczony na pierwszą w mieście maszynę parową. Miała ona moc 60 KM. Budynek wzniesiony w stylu klasycystycznym posiada otynkowane ściany, którym zawdzięcza swoją nazwę – Biała Fabryka.

fotokod

2. Fabryka Fryderyka Wilhelma Schweikerta
ul. Wólczańska 215       

Budynek mieszczący tkalnię i przędzalnię wełny wzniesiony został w latach 90. XIX w., prawdopodobnie projektu Fryderyka Miksa. Kształt działki – długi i wąski – wymusił połączenie różnych etapów cyklu produkcyjnego (przędzenie, tkanie, wykańczanie) w jednym, bardzo dużym budynku.

fotokod

3. Magazyny fabryczne Scheiblerów
ul. Tymienieckiego 3/5

Tereny dawnego kompleksu przemysłowego Karola Scheiblera, powstałego w latach 80. i 90. XIX w. Magazyny zlokalizowane w sąsiedztwie bielnika i wykańczalni tkanin służyły do przechowywania wyrobów włókienniczych. Pomiędzy budynkami zachowały się pozostałości torów kolejowych z bocznicy należącej do Scheiblerów.

fotokod

4. Elektrownia fabryczna Scheiblerów                                                             
ul. Tymienieckiego 3/7

Elektrownia wzniesiona w 1910 r., projektu inż. Alfreda Frischa. Była źródłem energii dla wszystkich obiektów wchodzących w skład imperium przemysłowego Scheiblerów. Jest to bardzo rzadki przykład budynku przemysłowego w stylu secesyjnym. Na uwagę we wnętrzu zasługują: ceramika z motywami roślinnymi, geometryczne witraże czy kasetonowy strop żelbetowy. Częściowo zachowane jest także wyposażenie, m.in. turbina firmy AEG z 1938 r.

fotokod

5. Bielnik Tytusa Kopischa                                                                                  
ul. Tymienieckiego 5

Budynek wzniesiony w latach 1828-1829. Zwyczajowo nazywany Bielnikiem Kopischa, w rzeczywistości wchodził w skład zakładu bielnikowego, ale przede wszystkim służył za mieszkanie dla Tytusa Kopischa. Jest to jeden z najstarszych obiektów związanych z przemysłem w Łodzi, wzniesiony w stylu klasycystycznym, z centralnie umieszczonym trójkątnym frontonem.

fotokod

6. Fabryka Markusa Silbersteina                                                                
ul. Piotrkowska 242/250

Tkalnia wzniesiona w latach 1893-1894 wg projektu Adolfa Zeligsona. Trzypiętrowy budynek przylegał do starszej, parterowej tkalni położonej w głębi działki. Masywną bryłę flankują dwie wieże upodabniające całość do budowli obronnej. W szczytowych partiach obu wież znajdują się dekoracyjne inicjały założyciela fabryki: Markusa Silbersteina.

fotokod

7. Fabryka Zygmunta Richtera
ul. Stefanowskiego 17

Dawna przędzalnia i wykańczalnia wełny wzniesiona przez Zygmunta Richtera etapami w latach 1879  - 1912. W 1927 r. fabrykę zakupiła spółka braci Nauma i Borysa Eitingonów, zmieniając profil produkcji z tkanin wełnianych na bawełniane. W budynku przędzalni u zbiegu ulic: Radwańskiej i Stefanowskiego od zachodu i południa widoczne są detale nawiązujące do średniowiecznej architektury obronnej.

fotokod

8. Nowa Tkalnia Karola W. Scheiblera
ul. Kilińskiego187

sBudynek tzw. Nowej Tkalni wybudowany został w latach 1898-1899, według projektu Pawła Rübensahma. Był to ostatni z wielkich gmachów fabrycznych wchodzących w skład imperium przemysłowego Scheiblerów. Budynek posiada najciekawszą elewację od strony ulicy Kilińskiego, utrzymaną w stylu nawiązującym do renesansu. Najbardziej znanym wydarzeniem w jego historii była wizyta Papieża Jana Pawła II i spotkanie z łódzkimi włókniarkami w 1987 r.

fotokod

9. Szpital fabryczny Scheiblerów na Księżym Młynie                                                      
ul. Milionowa 14

Pierwszy w Łodzi szpital  przyfabryczny wybudowany  w latach 1882-1884 przez Annę Scheibler, wdowę po Karolu Scheiblerze. Budowla posiada kształt podkowy i bardzo oszczędne detale architektoniczne, przede wszystkim kontrastujące z czerwonymi cegłami tynkowane narożniki i obramienia okien. Dla upamiętnienia głównej fundatorki Anny Scheibler, wdowy po Karolu Scheiblerze, patronką szpitala była św. Anna.

fotokod

10. Przędzalnia Karola  W. Scheiblera na Księżym Młynie                                               
ul. Tymienieckiego 25

Przędzalnia bawełny wybudowana w latach 1870-1873 była pierwszym budynkiem zespołu przemysłowego Karola Scheiblera na Księżym Młynie. Licząca 207 metrów długości, w momencie wybudowania była największym budynkiem przemysłowym w Łodzi i potwierdzała dominującą pozycję Scheiblera. Architektura budynku nawiązuje do średniowiecznej architektury obronnej, przede wszystkim dzięki umieszczonym w narożnikach masywnym wieżom. Obecnie obiekt po trwającej kilka lat renowacji zaadaptowany został na funkcje mieszkalne.

fotokod

11. Remiza strażacka Scheiblerów na Księżym Młynie
ul. Tymienieckiego 30

Straż pożarna w zakładach Karola Scheiblera działała od 1878 r., obecny budynek wybudowany został w latach 90. XIX w. Nad remizą dominuje wysoka wieża obserwacyjna o cechach architektury gotyckiej. Na tyłach działki znajdują się dawne budynki mieszkalne dla strażaków, a także ozdobna pompa.

fotokod

12. Domy robotnicze Scheiblerów na Księżym Młynie                                                     
ul. Księży Młyn

Osiedle robotnicze na Księżym Młynie, powstało w latach 1873-1875, rozbudowane w latach 1885-1889. Stanowi uzupełnienie całego kompleksu przemysłowego, na który składają się fabryka, rezydencja przemysłowca oraz obiekty socjalne i techniczne. Najstarsza część składa się z 3 rzędów domów mieszkalnych, pomiędzy którymi znajdują się zabudowania gospodarcze. Mieszkania w tym miejscu przeznaczone były wyłącznie dla rodzin majstrów oraz wykwalifikowanych robotników pracujących w fabryce Scheiblerów.

fotokod

13. Szkoła fabryczna Scheiblerów na Księżym Młynie
ul. Księży Młyn 13/15

Szkoła dla dzieci robotników z fabryki Scheiblera, otwarta w 1876 r. Była pierwszą tego typu w Łodzi. Budynek szkoły stanowił element osiedla Księży Młyn, zamykający aleję prowadzącą od przędzalni do domów mieszkalnych. Gmach szkoły składa się z kilku budynków dostawianych w kolejnych latach, tworzy harmonijną całość i nawiązuje do architektury całego kompleksu.

fotokod

14. Sklep fabryczny Scheiblerów na Księżym Młynie
ul. Księży Młyn

Budynek sklepu fabrycznego, wybudowany w 1882 r. Pracownicy zakładów Scheiblera posiadali specjalne książeczki sklepowe uprawniające do dokonywania zakupów w sklepie, nazywanym zwyczajowo konsumami. Oprócz produktów spożywczych, w większości pochodzących z folwarku Scheiblera, sprzedawane były tu firmowe resztki i wybrakowane towary po obniżonych cenach. Zysk ze sprzedaży przeznaczony był na kasę zapomogową dla pracowników fabryki.

fotokod

15. Beczki Grohmana                                                                                 
ul. Targowa 46

Monumentalna brama wzniesiona w latach 1894-1896, prawdopodobnie według projektu Franciszka Chełmińskiego. Prowadziła do dawnej tkalni Ludwika Grohmana. Swoim wyglądem nawiązuje do surowej średniowiecznej architektury obronnej, równocześnie zdobi ją kilka delikatnych secesyjnych latarni. U podstawy bramy znajdują się dwie szerokie kolumny, zwane „Beczkami Grohmana”. Przypominają one szpule nici wykorzystywane w fabryce.

fotokod

16. „Centrala” zespół fabryczny Karola Scheiblera                        
Pl. Zwycięstwa 2

Na terenie parku miejskiego w 1854 r. wydzierżawiona została działka Karolowi Scheiblerowi. W tym miejscu rozpoczęła się niesamowita kariera tego przemysłowca. Pierwszą fabryką była przędzalnia bawełny, wybudowana w latach 1855-1856. Nowością były nieotynkowane i niemal pozbawione dekoracji elewacje, co kontrastowało ze starszymi klasycystycznymi fabrykami działającymi w Łodzi. W kolejnych latach kompleks został powiększony o tkalnię i wykańczalnię. Ze względu na położenie fabryki przy głównej siedzibie rodziny Scheiblerów, cały teren określany był nazwą „Centrala”.

fotokod

17. Fabryka Winklera i Gaertnera
ul. Sienkiewicza 82/84

Budynek fabryki wyrobów dzierzganych (pończoszniczych) Winklera i Gertnera wzniesiony na przełomie XIX i XX w. W 1919 r. fabrykę przejęli bracia Naum i Borys Eitingonowie, utrzymując ten sam rodzaj produkcji. Również po II wojnie światowej w tym miejscu działały zakłady pończosznicze „Zenit”.

fotokod

18. Fabryka Józefa Balle                                                                            
ul. Sienkiewicza 72

Budynek wzniesiony ok. 1892 r. wg projektu Stefana Lemené, rozbudowany o część południową w 1989 r. wg projektu Lwa Lubotynowicza. Mieściła się tutaj fabryka taśm gumowych Józefa Balle, a od 1909 r. fabryka tkanin technicznych Michała Nutkiewicza. Obiekt wybudowany z charakterystycznej czerwonej cegły posiada bardzo skromne dekoracje w postaci fryzu i zdobień nad oknami.

fotokod

19. Fabryka  Towarzystwa Akcyjnego Łódzkiej Manufaktury Nici
ul. Niciarniana 2/6

Najstarsza część fabryka nici powstała w latach 1897 – 98, w kolejnych latach zespół był stopniowo rozbudowywany. Początkowo należał do spółki założonej przez Juliusza Kunitzera, Juliusza i Ludwika Heinzlów oraz petersburskiego kupca Lejzora Lourie. Na początku XX w. kontrolę nad fabryką przejęła firma Newska Manufaktrura Nici reprezentująca kapitał angielski. Stojąca przy ul. Niciarnianej przędzalnia bawełny łączy cechy średniowiecznej architektury obronnej i secesji. Na tyłach kompleksu fabrycznego znajduje się osiedle dawnych domów robotniczych.

fotokod

20. Dom robotników Juliusza Heinzla
ul. Tuwima 23/25

Dom mieszkalny wzniesiony w 1879 r., prawdopodobnie projektu Otto Gehliga, dla robotników pracujących w fabryce Juliusza Heinzla przy ul. Piotrkowskiej 104. Ze względu na brak miejsca przy fabryce dom wybudowano w pewnym oddaleniu. Architektura budynku nawiązuje do renesansu oraz średniowiecznej architektury obronnej.

fotokod

21. Elektrownia EC1                                                                                              
ul. Targowa 1/3

Pierwsza miejska elektrownia w Łodzi uruchomiona w 1907 r. Najstarsza maszynownia z lat 1906-1907 posiada strop żelbetowy, był to pierwszy budynek na ziemiach polskich z taką konstrukcją. W latach 1929-1930 elektrownia została powiększona poprzez budowę w zachodniej części kompleksu tzw. Nowej Centrali. Na rogu ulic Targowej i Tuwima umieszczona została siedziba dyrekcji Elektrowni Łódzkiej z salą kasową, dziś służącą Łódzkiemu Zakładowi Energetycznemu.

fotokod

22. Fabryka Ferdynanda Göldnera                                                            
ul. Rewolucji 1905 r. 52

Od 1883 r. działała niewielka przędzalnia wigonii wytwarzająca surowiec do produkcji pończoch i trykotaży. W kolejnych latach budynek ten został powiększony, wybudowana została również tkalnia wyrobów gumowych. Trzypiętrowa przędzalnia posiada wyjątkową elewację od strony ul. Rewolucji 1905 r. – przypomina ona budynek mieszkalny. Współcześnie obydwa gmachy fabryczne połączone są obszernym patio.

fotokod

23. Imperium Izraela K. Poznańskiego                                                      
ul. Ogrodowa 17

Kompleks przemysłowy tworzony od 1872 r. Pierwszym budynkiem była tkalnia z szedowym dachem, zastosowanym tutaj pierwszy raz w Łodzi. Najbardziej okazałym gmachem jest stojąca wzdłuż ul. Ogrodowej przędzalnia, powstała w latach 1876-1878, prawdopodobnie według projektu Juliusza Junga. Symbolem całego kompleksu jest monumentalna brama przy ul. Ogrodowej prowadząca na teren dawnej fabryki. Oprócz budynków przemysłowych w skład kompleksu wchodzi rezydencja rodziny Poznańskich, kantor fabryczny, domy dla robotników, a także szkoła i szpital.

fotokod

24. Domy robotnicze Izraela K. Poznańskiego
ul. Ogrodowa 24, 26, 28

Domy dla robotników pracujących w fabryce Izraela K. Poznańskiego, budowane w latach 1879-1913, prawdopodobnie wg projektu Juliusza Junga i Dawida Rosenthala. Ich architektura nawiązuje do całego kompleksu fabrycznego. Ze względu na brak rozległego terenu przy fabryce były to najwyższe domy robotnicze w Łodzi.

fotokod

25. Fabryka Ernsta Wevera             
ul. Kopernika 1/3

Fabryka składa się z dwóch połączonych budynków: starszego z 1880 r. stojącego wzdłuż ul. Kopernika oraz nowszego z 1903 r. na rogu ulic Wólczańskiej i Kopernika, prawdopodobnie projektu Fryderyka Miksa. Początkowo w fabryce produkowane były guziki, a następnie wyroby pasmanteryjne. Nowszy budynek posiada bardzo rzadko spotykaną architekturę, łączącą neogotyk i modernizm.

fotokod

26. Fabryka Juliusza Kindermanna                                                            
ul. Łąkowa 23/25

Budynek przędzalni bawełny wzniesiony w 1897 r. Masywną trzypiętrową budowlę flankują wysokie wieże zwieńczone krenelażami. Całość nawiązuje do średniowiecznej architektury obronnej. Szczyt centralnej części budynku zdobi informacja z datą wybudowania fabryki. W głębi posesji w późniejszych latach dobudowany został niski budynek tkalni z ciekawą secesyjną elewacją frontową.

fotokod

27. Fabryka Adolfa Daube                                                                         
ul. Wólczańska 128/130

Budynek tkalni wzniesiony ok. 1910 r. był częściąfabryki wyrobów wełnianych Adolfa Daubego. Architektura budynku nawiązuje do historyzmu, równocześnie zawiera już elementy modernistyczne. Jest to widoczne m.in. poprzez zastosowanie bardzo dużych otworów okiennych.

fotokod

 

Zdjęcia: